Interview met Tjeerd Bouma

Meer mensen en bedrijvigheid binnenhalen, kan dat wel samen met zeespiegelstijging en kustversterking? Tjeerd Bouma, senior onderzoeker bij het NIOZ (Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee) en hoogleraar aan de Universiteit Utrecht, vindt van wel.

“Als we nu alleen nadenken over de komende 25 jaar, zijn we verkeerd bezig. Eigenlijk moeten we denken over hoe Zeeland er over honderd jaar uit moet zien en die visie gebruiken als agenda. Want sommige aanpassingen die we moeten doen om veilig in Zeeland te blijven wonen en werken, kosten veel tijd. Als we onze kust klimaat-robuust willen maken, het economisch goed doen en onze natuur willen behouden om zo veilig en welvarend in Zeeland te leven en wonen, dan moet je bedenken waar we over vijftig of honderd jaar willen zijn en wat we daar de komende 25 jaar voor moeten doen.”

Nu nadenken over de komende 100 jaar

Is het logisch om in een laaggelegen gebied als Zeeland meer inwoners te huisvesten?

“Ik denk dat het op zichzelf best logisch is om meer inwoners naar Zeeland te trekken. Waterbouwers zeggen altijd: wat je aan de kustverdediging uitgeeft, moet achter de dijk verdiend worden. Een lege provincie is niet goed voor de instandhouding van de provincie. Om Zeeland veilig te houden, bijvoorbeeld met waterkerende landschappen zoals wisselpolders, is ook ruimte nodig. Daarom moeten

we op heel korte termijn een aantal pilots opzetten en kijken hoe we verschillende waterkerende landschappen kunnen gebruiken. Bijvoorbeeld ten gunste van de natuur en recreatie, maar er liggen ook goede mogelijkheden om ze te gebruiken als zoetwatervoorziening voor de landbouw. We moeten ervoor zorgen dat Zeeland een blauwgroene oase blijft tussen stedelijke gebieden, waar mensen graag komen wonen en recreëren. En daar kunnen we onze kustverdediging ook inpassen. Maar daarvoor is tijd nodig. De zeespiegelstijging gaat door en die gaat ook zeker versnellen. We weten alleen niet precies hoe snel die omhooggaat. We moeten nu gaan nadenken en met elkaar open de discussie aan gaan, met een goede uitleg over de opties die er zijn.”

650 kilometer, zoveel kustlijn heeft Zeeland

Kan Zeeland daarmee een hotspot voor kennis worden?

“Die kans ligt er zeker. Op een aantal terreinen zijn we dat nu al en dat kunnen we verder uitbouwen. Van die pilots om het landschap in te zetten voor kustverdediging kunnen we veel leren. Verder denk ik dat we kunnen leren van dijkdoorbraken uit het verleden. Er zitten veel bedreigingen in de toekomst, maar ook veel kansen om Zeeland te versterken, door mooie combinaties te maken van natuur en

techniek. Ja, we hebben iets meer ruimte nodig als we dat soort systemen gebruiken, maar als die op een goede manier worden ingericht, kunnen ze ook heel veel bieden. Door combinaties te maken met recreatie bijvoorbeeld of als extra zoetwatervoorziening, wat we heel hard nodig hebben voor de landbouw. We moeten de win-win zoeken. En daarom hebben we die kenniscombinaties nodig, maar ook de pilots. Om niet alleen op een wetenschappelijke manier die boodschap te verkopen aan de Zeeuwse bevolking, want dat gaat niet werken. Als mensen naar zo’n proefproject toe kunnen gaan, erover praten, het kunnen zien, zal dat veel aansprekender zijn.”

Hoe ziet Zeeland 2050 er in de ideale situatie uit?

“Dan denk ik vooral aan die blauwgroene oase, waar mensen naartoe komen voor de natuur en het strand, en met meer inwoners in Zeeland. Maar ook met plek voor landbouw, industrie en bedrijvigheid, want zonder komen we er niet. De vraag is hoe we die droom gaan realiseren. De juiste balans vinden is moeilijk, zeker gezien hoe de getijde-natuur nu al zwaar onder druk staat en onze lange geschiedenis met het water. Ik ken geen gebied zoals Zeeland, met zoveel dijken. Al vanaf 1200 worden er hier

dijken gebouwd en land gewonnen. En als je nu zegt: misschien moeten we op sommige plekken wat land teruggeven om de rest van de provincie veilig en beter bruikbaar te houden, dan is dat nogal een culturele verandering. Daar moeten we op een goede manier over praten, veel uitleggen en rekening houden met alle partijen. Dat is een uitdaging, maar ik denk dat we met de kennis die er is mooie stappen kunnen maken. We moeten daarin de balans zoeken. Op sommige plekken wil je de kustverdediging misschien houden zoals het nu is en op andere plekken wil je er meer ruimte aan geven. De discussie over waar je wat doet en hoe je het doet is een belangrijk aspect.”

En wie moet die discussie aanzwengelen?

“Vanuit het NIOZ hebben we ooit het Wisselpolder-rapport gemaakt, dat veel discussie heeft losgemaakt. Maar is het alleen aan de onderzoekers om af en toe de knuppel in het hoenderhok te gooien? Het zou goed zijn als het ook meer uit de politiek komt. De uitdaging is om de discussie breed te trekken, waarbij je altijd de spanning hebt tussen de korte en de lange termijn. Op dit moment hebben we veel aandacht voor defensie, wat heel begrijpelijk is. Maar aan de andere kant zijn de gevolgen van de klimaatverandering ook al acuut merkbaar, met name in de landbouw. En al merken we door onze fantastische dijken nog niet veel van de zeespiegelstijging, dat wil niet zeggen dat die er niet is. Het spreekwoord zegt niet voor niets: regeren is vooruitzien. Ik denk dat we ons nu iets te veel focussen op de korte termijn en dat we daarmee onze kinderen en hun kinderen echt tekortdoen.”